با افزایش نگرانی‌های زیست‌محیطی و فشار تورمی بر قیمت مصالح، استفاده از مصالح پایدار و سبز در ساخت‌وساز ایران به یک روند در حال رشد تبدیل شده است. در سال ۱۴۰۵، چندین نوع مصالح سبز به‌صورت تجاری در دسترس هستند که علاوه بر کاهش اثر زیست‌محیطی، می‌توانند هزینه‌های بلندمدت ساختمان را نیز کاهش دهند. در این مقاله مهم‌ترین مصالح پایدار را معرفی می‌کنیم.
سیمان با جایگزین پوزولانی (Fly Ash و سرباره): تولید سیمان معمولی حدود ۸ درصد از کل انتشار CO₂ جهانی را به خود اختصاص می‌دهد. در ایران، کارخانه‌های سیمان ابهر و فارس به تولید سیمان ترکیبی با ۱۵ تا ۳۰ درصد جایگزینی خاکستر بادی (Fly Ash) یا سرباره کوره ذوب‌آهن پرداخته‌اند. این سیمان‌ها نه‌تنها هزینه‌ای مشابه سیمان معمولی دارند (۳۱۰ تا ۳۲۰ هزار تومان برای کیسه ۵۰ کیلویی)، بلکه مقاومت نهایی بتن را نیز تا ۱۵ درصد افزایش می‌دهند. برای پروژه‌های حجیم، سفارش سیمان تیپ II یا V پوزولانی به‌صورت فله توصیه می‌شود.
مصالح بازیافتی: سنگدانه‌های بازیافتی از خرد کردن بتن و آجر ساختمان‌های تخریب‌شده، می‌تواند تا ۳۰ درصد شن و ماسه طبیعی را جایگزین کند. این مصالح با قیمت ۳۵ تا ۵۰ هزار تومان بر مترمکعب (در مقایسه با ۸۰ تا ۱۱۰ هزار تومان برای شن طبیعی) عرضه می‌شود. در پروژه‌های بتن C20 و C25، استفاده از ۲۰ درصد مصالح بازیافتی تأثیر چندانی بر مقاومت نهایی ندارد. آزمایشگاه‌های معتبر مثل رازی و پژوهشگاه نیرو این مصالح را تأیید و آزمایش می‌کنند.
عایق‌های حرارتی طبیعی: پشم گوسفند، الیاف کنف و پشم‌شیشه بازیافتی می‌توانند جایگزین عایق‌های پلیمری شوند. پشم گوسفند فشرده شده با هزینه ۸۰ تا ۱۲۰ هزار تومان بر مترمربع برای ضخامت ۵ سانتی‌متر، علاوه بر عایق‌بندی حرارتی، عایق صوتی نیز هست. این عایق برای سقف و دیوارهای داخلی مناسب است. در ایران، تولیدکنندگان محلی در استان‌های آذربایجان و خراسان این محصول را عرضه می‌کنند.
چوب بامبو و مصالح گیاهی: بامبو با رشد سریع (۳ تا ۵ سال برای رسیدن به بلوغ)، یکی از پایدارترین مصالح چوبی در جهان است. در ایران، واردات بامبو از چین و تایلند انجام می‌شود و برای دیوارهای داخلی، نماکاری و حتی قالب‌بندی موقت استفاده می‌شود. هزینه بامبو حدود ۲۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان بر مترمربع است. در ترکیب با خاک رس و آهک، می‌توان کامپوزیت سبکی به نام Hempcrete ساخت که عایق حرارتی و صوتی بسیار خوبی است.
سنگ محلی و آجر سفالی: استفاده از سنگ محلی استخراج‌شده از معادن نزدیک پروژه، هزینه حمل را به‌شدت کاهش می‌دهد و اثر کربن پروژه را پایین می‌آورد. آجر سفالی تولید محلی نیز با قیمت ۸ تا ۱۲ هزار تومان بر عدد، جایگزین پایدار آجر کارخانه‌ای است. توصیه نهایی: برای یک پروژه ۱۰۰ متری، استفاده از سیمان پوزولانی، مصالح بازیافتی در فونداسیون و عایق طبیعی در سقف، می‌تواند ۸ تا ۱۲ میلیون تومان صرفه‌جویی ایجاد کند و در عین حال ساختمان سبزتری تحویل دهد.