ملات (Mortar) ماده چسباننده‌ای است که مصالح بنایی (آجر، بلوک، سنگ) را به هم متصل می‌کند. انتخاب نادرست ملات می‌تواند باعث ضعف سازه‌ای، نفوذ رطوبت و جداشدن مصالح شود. در این مقاله انواع ملات را معرفی می‌کنیم.
نوع ۱: ملات ماسه-سیمان (Cement Mortar). رایج‌ترین ملات ساختمانی. نسبت اختلاط استاندارد: ۱:۴ (یک قسمت سیمان، چهار قسمت ماسه). برای دیوارچینی، اندود، زیرسازی کف و بتن‌ریزی استفاده می‌شود. قیمت: ۱۸۰ هزار تومان/m². مقاومت ۲۸ روزه: ۱۵ تا ۲۰ MPa. مناسب برای کارهای سازه‌ای و دیوارهای حائل.
نوع ۲: ملات ماسه-آهک-سیمان. نسبت ۱:۱:۶ (سیمان:آهک:ماسه). آهک باعث انعطاف و کارایی بهتر می‌شود. مناسب دیوار آجری نما و پروژه‌هایی با نیاز به تراز دقیق. قیمت: ۲۰۰ هزار تومان/m². مقاومت پایین‌تر از ملات سیمانی اما کارایی بهتر.
نوع ۳: ملات گچی (Gypsum Mortar). گچ + آب (و گاهی ماسه نرم). سریع‌گیر، مناسب دیوار داخلی و سقف کاذب. قیمت: ۱۵۰ هزار تومان/m². نباید در فضای مرطوب یا خارجی استفاده شود — گچ در آب حل می‌شود.
نوع ۴: ملات آهکی (Lime Mortar). سنتی‌ترین نوع، با نسبت ۱:۳ (آهک:ماسه). مناسب بناهای قدیمی، مرمت و دیوارهای تاریخی. انعطاف بالا، خودترمیم‌شونده، اما مقاومت کم. قیمت: ۲۲۰ هزار تومان/m².
نوع ۵: چسب کاشی (Tile Adhesive). پودر آماده با پایه سیمان و افزودنی‌های پلیمری. کلاس C1 (استاندارد، ۸۵۰ هزار تومان/کیسه ۲۰kg)، C2 (انعطاف‌پذیر، ۱.۱۵M)، C2TE (با زمان خشک‌شدن طولانی، ۱.۳۵M)، و اپوکسی (برای استخر، ۲.۸M). پوشش ۵m²/کیسه.
نوع ۶: ملات ضدآب (Waterproof Mortar). سیمان + افزودنی‌های آب‌بند (لاتکس، رزین). برای استخر، حمام، پشت نما، و دیوارهای زیر زمینی. قیمت: ۳۵۰ هزار تومان/m².
نوع ۷: ملات عایق حرارتی (Insulating Mortar). با پرلیت یا پوکه معدنی به جای ماسه. برای عایق‌بندی سطح خارجی ساختمان. قیمت: ۲۸۰ هزار تومان/m².
نکات مهم: ۱) آب استفاده شده باید آشامیدنی باشد (کلر کمتر از ۲۰۰ppm). ۲) نسبت آب به سیمان باید بین ۰.۴ تا ۰.۶ باشد. آب زیاد، مقاومت را ۵۰٪ کاهش می‌دهد. ۳) ملات باید در ۹۰ دقیقه مصرف شود، بعد از این زمان، گیرش شروع می‌شود و نباید دوباره آب زد. ۴) در دمای زیر ۵°C، ملات به‌درستی گیرش نمی‌کند — باید از افزودنی ضدیخ استفاده شود.