آسانسور یک دستگاه پیچیده مکانیکی-الکتریکی است که در صورت عدم نگهداری دوره‌ای، می‌تواند خطرات جدی جانی و مالی ایجاد کند. طبق آمار سازمان پیشگیری و مدیریت بحران، سالانه بیش از ۳۰۰ حادثه آسانسور در ایران رخ می‌دهد که بیش از ۶۰٪ آن‌ها ناشی از عدم نگهداری دوره‌ای است. در این مقاله چک‌لیست کامل نگهداری ماهانه و سالانه آسانسور را ارائه می‌دهیم.
نگهداری ماهانه: باید توسط تکنسین مجرب شرکت نگهدارنده انجام شود. چک‌لیست: ۱) بازرسی کابل‌های کشش (تعداد رشته‌های پاره شده باید کمتر از ۵٪ کل باشد، در غیر این صورت کابل باید تعویض شود)؛ ۲) بررسی روغن‌کاری ریل و گیربکس (سطح روغن، کیفیت روغن، نشتی)؛ ۳) تنظیم ترمز (Brems) — باید ظرف ۵ سانتی‌متر حرکت کابین ترمز کند؛ ۴) بررسی چراغ‌های کابین و اضطراری؛ ۵) تست سیستم آلارم و تلفن اضطراری؛ ۶) بازرسی درب‌های کابین و طبقات (حسگر توقف درب، سرعت بسته شدن)؛ ۷) تست سیستم Limit Switch و Final Switch؛ ۸) تنظیم گاورنر و پاراشوت (سیستم ترمز اضطراری). هزینه سرویس ماهانه برای یک آسانسور ۶ توقفه در تهران مهر ۱۴۰۵ حدود ۶۰۰ هزار تا ۱.۲ میلیون تومان است.
نگهداری سالانه: ۱) تعویض روغن گیربکس (معمولاً SAE 80W-90 یا ISO VG 220)؛ ۲) تست بار کامل آسانسور با بار ۱۰۰٪ ظرفیت؛ ۳) بازرسی و تعویض تسمه یا کابل در صورت نیاز (کابل‌های قدیمی با شانس پارگی بالا)؛ ۴) تست سیستم اضطراری برق (UPS یا باتری) — باید ۳۰ دقیقه آسانسور را در حالت اضطراری نگه دارد؛ ۵) تنظیم دوباره سیستم تراز (Leveling) — کابین باید در هر طبقه با دقت ±۱۰ میلی‌متر تراز شود؛ ۶) تمیزکاری کامل گودال آسانسور، ریل‌ها و ماشین‌خانه؛ ۷) تست سیستم ضدقفل شدن درب؛ ۸) بازرسی دکل و ستون‌های هادی. هزینه سرویس سالانه ۸ تا ۱۵ میلیون تومان برای آسانسور استاندارد است.
تعمیرات اساسی هر ۱۰ سال: ۱) تعویض کابل‌های کشش (هزینه ۸ تا ۱۵ میلیون تومان)؛ ۲) تعویض گیربکس (هزینه ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومان)؛ ۳) تعویض موتور (هزینه ۳۰ تا ۸۰ میلیون تومان بسته به قدرت)؛ ۴) تعویض سیستم کنترل قدیمی به VVVF (هزینه ۴۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان)؛ ۵) بازسازی کابین (هزینه ۲۰ تا ۶۰ میلیون تومان).
نشانه‌های هشدار دهنده: ۱) صدای غیرعادی هنگام حرکت (خرابی ریل یا گیربکس)؛ ۲) لرزش کابین (خرابی کابل یا سیستم تراز)؛ ۳) توقف ناگهانی (خرابی ترمز)؛ ۴) باز نشدن درب (خرابی حسگر یا موتور درب)؛ ۵) روشن شدن چراغ خطا (Flt) روی پنل. در صورت بروز هر یک از این نشانه‌ها، آسانسور باید بلافاصله از سرویس خارج و تکنسین فراخوانی شود.
توصیه نهایی: برای ساختمان‌های مسکونی، قرارداد نگهداری ماهانه با شرکت معتبر (با گواهی صلاحیت از سازمان نظام صنفی) الزامی است. هزینه‌های نگهداری دوره‌ای اگرچه سالانه ۷ تا ۱۸ میلیون تومان بر یک آسانسور است، اما افزایش عمر دستگاه به ۲۰+ سال و جلوگیری از حوادث جانی، ارزش اقتصادی بسیار بالایی دارد.