بخش بزرگی از ساختمان‌های قدیمی ایران (ساخته‌شده پیش از ۱۳۸۰) فاقد استانداردهای لازم برای مقاومت در برابر زلزله هستند. با توجه به اینکه ایران در کمربند زلزله‌خیز آلپ-هیمالیا قرار دارد، مقاوم‌سازی این ساختمان‌ها یک ضرورت اخلاقی و قانونی است. در این مقاله روش‌های رایج مقاوم‌سازی ساختمان‌های قدیمی را معرفی می‌کنیم.
جاکت ستون‌ها (Column Jacketing): رایج‌ترین روش مقاوم‌سازی سازه‌های بتنی است. در این روش، ستون‌های موجود با یک لایه بتن مسلح ۵ تا ۱۵ سانتی‌متری پوشش داده می‌شوند. ابتدا سطح ستون با سندبلاست یا چکش برقی تمیز می‌شود، میلگردگذاری اضافی به‌صورت دور ستون اجرا می‌شود و سپس با شاتکریت یا قالب‌بندی، بتن با مقاومت بالا (C30 یا C40) روی آن پاشیده می‌شود. هزینه جاکت ستون برای یک ساختمان ۱۰۰ متری ۴ طبقه‌ای حدود ۸۰ تا ۱۳۰ میلیون تومان است. این روش می‌تواند مقاومت ستون را تا ۶۰ درصد افزایش دهد.
افزودن دیوار برشی: در ساختمان‌های بتنی که فاقد دیوار برشی کافی هستند، می‌توان دیوارهای بتنی جدید با ضخامت ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر در محیط داخلی (معمولاً در اطراف آسانسور و پلکان) اضافه کرد. این دیوارها باید با میلگرد پیوند به ستون‌های موجود متصل شوند. برای یک ساختمان ۱۰۰ متری، افزودن دو دیوار برشی طول ۴ متری هزینه‌ای حدود ۵۰ تا ۸۰ میلیون تومان دارد. این روش مؤثرترین راه برای افزایش مقاومت جانبی کل ساختمان است.
تقویت فونداسیون: در برخی موارد، فونداسیون ساختمان‌های قدیمی نیز نیاز به تقویت دارد. روش رایج، افزودن میکروپایل (پیل میکرو) به‌صورت حفاری قائم با قطر ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر و عمق ۵ تا ۱۵ متر است. این پیل‌ها با گروت پلیمری به فونداسیون موجود متصل می‌شوند. هزینه میکروپایل برای یک ساختمان ۱۰۰ متری حدود ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان است. این روش برای زمین‌های با ظرفیت تحمل پایین ضروری است.
روش‌های FRP (کامپوزیت فیبر کربن): در سال‌های اخیر، استفاده از ورق‌های FRP (Fiber Reinforced Polymer) برای تقویت ستون‌ها، تیرها و دال‌ها متداول شده است. این ورق‌ها با چسب اپوکسی به سطح بتن چسبانده می‌شوند و وزن بسیار سبکی دارند. هزینه FRP برای یک ستون حدود ۸ تا ۱۵ میلیون تومان است — گران‌تر از جاکت بتنی اما با مزیت عدم افزایش ابعاد ستون و عدم نیاز به تخریب.
نکات اجرایی و توصیه‌ها: ۱) پیش از شروع مقاوم‌سازی، حتماً یک مهندس طراح سازه نقشه‌های موجود را ارزیابی کند و طرح مقاوم‌سازی تهیه شود، ۲) آزمایش‌های تخریبی (مثل آزمایش مغزه‌گیری بتن) برای تعیین مقاومت واقعی بتن ضروری است، ۳) مقاوم‌سازی باید مرحله‌به‌مرحله انجام شود تا همزمان همه طبقات تخریب نشوند. هزینه کل مقاوم‌سازی یک ساختمان ۱۰۰ متری ۴ طبقه‌ای معمولاً بین ۲۵۰ تا ۴۵۰ میلیون تومان (۲۰ تا ۳۵ درصد ارزش ساختمان) است — اما این هزینه در برابر خطر جان ساکنان ناچیز است. در شهرهای پرخطر مثل تهران، تبریز، کرمان و زاگرس، حتماً مقاوم‌سازی را جدی بگیرید.