طراختلاوه بتن یا همان طرح اختلاط، تعیین نسبت‌های دقیق مصالح تشکیل‌دهنده بتن (سیمان، ماسه، شن، آب و افزودنی‌ها) برای رسیدن به مقاومت و کارایی مطلوب است. یک طرح اختلاط صحیح می‌تواند تفاوت بین یک بتن با عمر ۵۰ سال و یک بتن که پس از ۵ سال دچار ترک‌خوردگی و خردشدگی می‌شود، باشد. در این مقاله اصول طراحی اختلاط بتن را برای مقاومت‌های C15 تا C40 بررسی می‌کنیم.
اصول اولیه: نسبت آب به سیمان (W/C) مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده مقاومت بتن است. هرچه این نسبت کمتر باشد، مقاومت بالاتر است. برای C15 تا C20 معمولاً W/C برابر ۰.۶ تا ۰.۶۵، برای C25 تا C30 حدود ۰.۵ تا ۰.۵۵ و برای C35 تا C40 حدود ۰.۴ تا ۰.۴۵ انتخاب می‌شود. کاهش بیش از حد آب نیز باعث کاهش کارایی می‌شود، بنابراین از افزودنی‌های روان‌کننده (superplasticizer) برای جبران استفاده می‌شود.
نسبت‌های رایج مصالح (به ازای هر مترمکعب بتن): برای بتن C20 با مقاومت فشاری ۲۰۰ کیلوگرم بر سانتی‌مترمربع: سیمان ۳۰۰ کیلوگرم، ماسه ۶۵۰ کیلوگرم، شن ۱۱۰۰ کیلوگرم، آب ۱۸۰ لیتر. برای C25 (مقاومت ۲۵۰ کیلوگرم بر سانتی‌مترمربع که در فونداسیون آپارتمان‌های متعارف استفاده می‌شود): سیمان ۳۵۰ کیلوگرم، ماسه ۶۲۰ کیلوگرم، شن ۱۱۵۰ کیلوگرم، آب ۱۷۵ لیتر. برای C30 (مقاومت ۳۰۰ کیلوگرم، ساختمان‌های ۵ تا ۸ طبقه): سیمان ۴۰۰ کیلوگرم، ماسه ۵۸۰ کیلوگرم، شن ۱۱۸۰ کیلوگرم، آب ۱۷۰ لیتر. برای C40 (مقاومت ۴۰۰ کیلوگرم، ساختمان‌های بلند و پل‌ها): سیمان ۴۵۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم، ماسه ۵۵۰ کیلوگرم، شن ۱۲۰۰ کیلوگرم، آب ۱۶۰ لیتر به همراه افزودنی روان‌کننده.
آزمایش اسلامپ: اسلامپ میزان کارایی و روانی بتن تازه را اندازه‌گیری می‌کند. بتن با اسلامپ ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر برای فونداسیون و دال‌های ضخیم، ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر برای ستون‌ها و دال‌های معمولی، و ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر برای بتن‌ریزی در قالب‌های متراکم مناسب است. آزمایش اسلامپ باید در محل بتن‌ریزی انجام شود و اگر اسلامپ کمتر از حد تعیین‌شده بود، نباید صرفاً آب اضافه کرد — این کار مقاومت بتن را به‌شدت کاهش می‌دهد. افزودنی‌های روان‌کننده (پلی‌کربوکسیلات اتر) می‌توانند کارایی را بدون افزایش آب بالا ببرند.
عمل‌آوری (Curing): پس از بتن‌ریزی، بتن باید مرطوب نگه داشته شود تا واکنش هیدراتاسیون سیمان کامل شود. عمل‌آوری با پاشش آب، پوشش نایلون یا استفاده از ترکیبات عمل‌آور حداقل برای ۷ تا ۱۴ روز ضروری است. عدم عمل‌آوری می‌تواند مقاومت نهایی بتن را تا ۳۰ درصد کاهش دهد. در هوای گرم، عمل‌آوری باید در ۶ ساعت نخست آغاز شود و در هوای سرد باید از پوشش پشم‌شیشه و هیتر استفاده کرد.
توصیه نهایی: همیشه طرح اختلاط را توسط آزمایشگاه معتبر (مثل رازی، پژوهشگاه نیرو یا آزم راه‌آهن) تأیید کنید و پیش از بتن‌ریزی اصلی، نمونه‌های مکعبی ۱۵×۱۵×۱۵ سانتی‌متر بسازید و پس از ۷ و ۲۸ روز تحت فشار قرار دهید تا مقاومت واقعی بتن تأیید شود. هزینه آزمایش مکعبی حدود ۱.۵ تا ۲.۵ میلیون تومان است که در برابر خسارات ناشی از بتن ضعیف، ناچیز است.