مدل‌سازی اطلاعات ساختمان (BIM یا Building Information Modeling) رویکردی دیجیتال برای طراحی، ساخت و مدیریت ساختمان است که تمام اطلاعات یک پروژه (هندسی، مصالح، هزینه، زمان، نگهداری) را در یک مدل سه‌بعدی واحد یکپارچه می‌کند. در روش سنتی CAD، نقشه‌ها به صورت مجزا و دوبعدی طراحی می‌شدند که باعث تداخل‌ها و خطاهای اجرایی می‌شد. BIM با ایجاد یک مدل متمرکز، این مشکلات را حل می‌کند.
سطوح بلوغ BIM (طبق استاندارد ISO 19650): ۱) Level 0 — نقشه‌های کاغذی یا CAD دون after از هم؛ ۲) Level 1 — CAD دو بعدی با برخی پنل‌های سه‌بعدی؛ ۳) Level 2 — مدل سه‌بعدی مشترک (هر رشته جدا) با قابلیت تبادل داده؛ ۴) Level 3 — مدل یکپارچه مشترک با داده‌های زنده بین همه رشته‌ها؛ ۵) Level 4 — اضافه شدن بعد زمان (۴D) برای زمان‌بندی؛ ۶) Level 5 — اضافه شدن بعد هزینه (۵D)؛ ۷) Level 6 — اضافه شدن بعد پایداری و عملکرد (۶D و ۷D). ایران در حال حاضر بین Level 1 و Level 2 قرار دارد.
مزایای BIM: ۱) کاهش ۲۰ تا ۴۰٪ تداخل‌های طراحی (مثلاً لوله که از ستون عبور می‌کند)؛ ۲) کاهش ۱۰ تا ۲۰٪ هزینه پروژه؛ ۳) کاهش ۵ تا ۱۵٪ زمان ساخت؛ ۴) برآورد دقیق مصالح (تا ۹۵٪ دقت)؛ ۵) بهبود هماهنگی بین رشته‌ها (معماری، سازه، تأسیسات)؛ ۶) قابلیت شبیه‌سازی انرژی، نور و صدا؛ ۷) مدیریت نگهداری پس از تحویل (مدل As-Built).
نرمافزارهای اصلی BIM: ۱) Autodesk Revit — پرکاربردترین، با اشتراک سالانه ۴ تا ۸ میلیون تومان به ازای هر کاربر. مناسب برای معماری، سازه و تأسیسات. ۲) Graphisoft ArchiCAD — محبوب در اروپا، اشتراک سالانه ۳.۵ تا ۷ میلیون تومان. رابط کاربری بهتر برای معماران. ۳) Nemetschek Allplan — قدرتمند در بخش سازه بتنی، قیمت لایسنس دائمی ۵۰ تا ۱۲۰ میلیون تومان. ۴) Tekla Structures — استاندارد صنعت فولادی و سازه‌های پیش‌ساخته، قیمت ۶۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان. ۵) Bentley OpenBuildings — مناسب پروژه‌های بزرگ زیرساختی، قیمت ۸ تا ۲۰ میلیون تومان سالانه.
هزینه اجرای BIM در پروژه: ۱) آموزش کارکنان (دوره ۴۰ تا ۸۰ ساعته) — ۸ تا ۲۰ میلیون تومان به ازای هر نفر؛ ۲) خرید لایسنس نرم‌افزار — ۴ تا ۱۵ میلیون تومان سالانه به ازای هر کاربر؛ ۳) سخت‌افزار (لپ‌تاپ با رم ۳۲GB و کارت گرافیک حرفه‌ای) — ۸۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان؛ ۴) ایجاد کتابخانه BIM (BIM Library) — ۱۰ تا ۵۰ میلیون تومان برای شرکت‌های بزرگ.
الزامات قانونی در ایران: سازمان برنامه و بودجه از سال ۱۴۰۲، BIM را برای پروژه‌های دولتی بالای ۵۰۰۰ مترمربع الزامی کرده است. شهرداری تهران نیز برای پروژه‌های بالای ۱۰ طبقه، ارائه مدل BIM را الزامی کرده. تا سال ۱۴۱۰ انتظار می‌رود تمام پروژه‌های بالای ۳ طبقه نیاز به مدل BIM داشته باشند.
چالش‌های ایران: ۱) کمبود نیروی متخصص (تنها ۳ تا ۵ هزار مهندس BIM در کل کشور)؛ ۲) هزینه بالای لایسنس نرم‌افزار (با توجه به نرخ ارز)؛ ۳) مقاومت فرهنگی شرکت‌های سنتی در برابر تغییر؛ ۴) عدم توسعه استانداردهای ملی BIM (در حال تدوین توسط سازمان نظام مهندسی).
مطالعات نمونه در ایران: ۱) برج‌های پارسیان تهران (طراحی با Revit، صرفه‌جویی ۱۵٪ هزینه)؛ ۲) بیمارستان‌های وزارت بهداشت (الزام BIM Level 2)؛ ۳) فرودگاه‌ها و مترو تهران (استفاده از BIM برای مدیریت دارایی).
توصیه نهایی: برای شرکت‌های ساختمانی کوچک، شروع با یک مهندس BIM (در مقیاس تنها یک پروژه) توصیه می‌شود — هزینه اضافه ۳ تا ۵٪ پروژه، با صرفه‌جویی ۱۰ تا ۲۰٪ هزینه اجرا بازگشت می‌یابد. برای پروژه‌های بزرگ (بالای ۱۰۰۰۰ مترمربع)، BIM از نظر اقتصادی و کیفی ضروری است.